Dünyadaki teknolojik ve bilimsel geli?meye paralel olarak insano?lunun hayat ve ya?am anlayy?y da de?i?mi? ve de?i?meye devam etmektedir. Bu geli?meler insano?lunu çevre bilinciyle birlikte , daha sakin ve do?al ortamlarda ya?ama arzusuna ve özlemine yönlendirmektedir.
Son yyllarda ülkemizde de özellikle büyük ?ehirlerde ve turistik yörelerde, hem yapylarda hem de topluma açyk ve kapaly alanlarda do?al ta?lar kullanylmaya ba?lanmy?tyr. Öncelikle burada bazy kavramlaryn net olarak tanymlanmasy gereklidir. “ Do?al ta? “ deyimi ticareti yapylan yada yapylmayan ve do?ada oldu?u gibi bulunan her türlü kayaçlar için kullanylan çok genel bir tanymdyr.”Ticari do?al ta?lar” yasal izin ile üretilerek i?lemeden ve /veya i?leyerek yada boyutlandyrmadan yada boyutlandyrylarak piyasada i?lem gören kayaçlar olarak anla?ylmalydyr.
Bu tanym altynda ticareti yapylan do?al ta?laryn teknik isimleri ile ve kullanym alanlary birle?tirilerek gruplandyrylabilir. Örne?in mermer, granit, bazalt, tüf, andezit gibi. Daha ileri bir örnek olarak eski yyllardaki mermer anlamy ile günümüzdeki mermer anlamy de?i?mi?tir. Bugün parlatylabilen (cilalanabilen) tüm kayaçlar mermer olarak i?lem görmektedir. Teknolojinin geli?mesi ile birlikte gibi parlatylabilen kayaçlar literatürde hem mermer olarak i?lem görmekte hem de sert ta? olarak tanymlanmaktadyr. Bu nedenle mermerler kendi içinde daha detayly olarak synyflandyrylmalydyr. Granit, andezit, bazalt vs. gibi kayaçlar parlatylmy? olsun veya olmasyn ayry ayry ele alynarak kullanym alanlary ile birlikte ayryntylary verilmelidir.
“Yapy ta?lary” çok genel bir deyim olup yapy sektöründe kullanylan, her türlü kayaçlar anla?ylabilir. Çünkü kireçta?yndan tutun mermer ve granite kadar ço?u kayaçlar yapy sektörü için üretilmekte ve ticareti yapylmaktadyr. Bu nedenle yukaryda belirtildi?i üzere Yapy Malzemeleri ana ba?ly?y altynda Ticari Do?al Ta?lar alt ana ba?ly?y ile spesifik olarak bir ba?lyk kullanylmasy uygun olabilir. Bugünkü konumda yapy ta?laryny mermerden ayry tutabilecek husus parlatylmamasydyr. Bu sebeple parlatylmayan do?al kaplama ve dö?eme ta?lary gibi bir ba?lyk uygun görülürse verilebilir. Yada mermer kapsamy içinde ayry bir alt ba?lyk dahilinde bu do?al yapy ta?lary konusu i?lenebilir. Bu da “Mermer ve boyutlandyrylmy? do?al yapy ta?lary” ?eklinde dü?ünülebilir.
Bu çaly?mada “ Yapy ta?lary “ deyimiyle parlatylmadan hatta yüzeyleri pürüzlendirilerek de?i?ik boyutlarda sadece elmas diskler ile kesilerek yada el aletleri ile ?ekillendirilerek veya yontularak, yapylarda ve çevre düzenlemelerinde kullanylan ticari do?al ta?lar anla?ylmalydyr.Daha açyk ifadelerle yapy temellerinde ve duvarlarynda, dy? kaplamalarynda, bahçe duvarlarynda, park ve bahçe düzenlemelerinde , kaldyrym, yol ve yaya yolu dö?emelerinde tarihi eserlerin restorasyonunda, cami, minare ve sert zemin peyzaj çaly?malarynda kullanylan ticari do?al ta?lar anla?ylmalydyr. Ayryca son yyllarda mermerlerinde yüzeyleri pürüzlendirilerek bu amaçla kullanyldy?y da önemle dikkate alynmalydyr.Ülkemizin bu konuda fevkalade zengin ve çe?itli ticari do?al yapy ta?laryna sahip oldu?u açyk olarak bellidir. Bunu anlama için en yakyn tarihi yapylara bakmak yeterlidir.
Türkiye'nin do?al ta? cenneti oldu?u, a?a?yda syralady?ymyz örneklerden de anla?ylmaktadyr. Listeledi?imiz ta?lar, bizlerin ula?abildi?i, ocak açylyp piyasaya sürülebildi?i ve imalatlarymyzda kullandy?ymyz do?al yapy ta?laryna ait olup bu ta?lar yer alty zenginliklerimizin çok küçük bir miktaryny kapsamaktadyr.
A?a?yda yazyly ta?laryn de?i?ik teknik özelliklerinden dolayy her projede ve/veya mahalde kullanym imkany bulunmamaktadyr. ?irketimizin deneyimli personelleri, projelerinizin detaylandyrylmasy a?amasynda sizler ile birebir çaly?arak doku ve rengi ho?unuza giden herhangi bir malzemenin uygulanabilirli?i ve detay çözümleri konularynda sizlere yardymcy olmaktadyr.
Listede ady geçen ta?lar genellikle bulundu?u yörenin , bazen de yapysynyn adyny almaktadyr.
Do?al yapy ta?lary, olu?umlaryna göre a?a?ydaki gibi gruplandyrylyrlar.
1 PÜSKÜRÜK TA?LAR Litosferin derinliklerindeki Ma?manyn çe?itli tektonik olaylar sonucu yeryüzüne çykarak so?umasy meydana gelem homojen ve izotrop yapyly ta?lardyr. Ancak olu?um yerindeki so?uma hyzyna göre kristal yapysyndaki de?i?ikliklerle kendi içinde üç gruba ayrylyr..
1.1. YÇ PÜSKÜRÜK TA?LAR ( DERYNLYK KÜTLELERY ) Yava? so?uma nedeniyle iri kristallidirler. Siyenit, Gabro , Diorit
1.3. DAMAR TA?LAR ( DAMAR KÜTLELER ) Normal so?uma nedeniyle ince kristalli veya karma yapylydyrlar. porfir, Siyenit porfir, Gabro porfir, Diorit porfir
2 TORTUL TA?LAR
Püskürük ve ba?kala?my? kütlelerin çe?itli atmosferik ve tektonik olaylar sonucu parçalanarak tabakalar halinde tortulla?masy ile meydana gelmi?, heterojen bo?luklu ve fosil yapyly ta?lardyr.Ba?layycynyn silis olmasy mukavemetlerini arttyrmaktadyr.
2.1. FYZYKSEL TORTUL TA?LAR Da?ynyk veya kil, kalker ve silis ile birle?mi? halde bulunurlar. Kum , Çakyl, Gre ( Kum ta?y ) 2.2. KYMYASAL TORTUL TA?LAR Karbonat , Silis ve Sülfat ile birle?mi? halde bulunurlar. Traverten , Yo?un kalker, Alçy ta?y 2.3. ORGANYK TORTUL TA?LAR Kalker , Silis, Fosil çökeltilerinden olu?mu?lardyr. Küfeki, Diatome
3 BA?KALA?MI? TA?LAR Püskürük ve tortul kütlelerden yer kabu?u içinde uzun sürede basynç, ysy ve çe?itli kimyasal olaylar sonucu meydana gelmi? ve orijinlerine göre püskürük veya tortul kütlelerin özelliklerini gösteren ta?lardyr. Arduvaz, Killi ?ist, Gnays Mermer
Yapy ta?y olarak kullanylan kayaç ve kayaç gruplarynyn özellikleri kysaca a?a?yda bilgilerinize sunulmu?tur.
BAZALT: Ynce taneli, yo?un, sert, dayanykly ve koyu renkli (siyah) bir magmatik kayaç olan bazalt gabro grubunun volkanik türüdür. Homojen yapysy nedeniyle düzgün kyrylma yüzeyleri vermesi açysyndan yapyta?lary konusunda özellikle yaya ve yollaryn dö?enmesinde zar ta?y olarak üretim açysyndan aranan bir kayaçtyr. En önemli özelliklerinden biri arazide altygen prizmalar ?eklinde ve sütunlar halinde meydana gelmi? olmasydyr.
GRANYT: Magmatik kökenli olan iri taneliden ince taneli feldspar ve kuvars mineralleri içeren sert bir kayaçtyr. Feldspar rengine ba?ly olarak de?i?ik renkler alabilmektedir. Mineraller çok büyük olursa pegmatit, çok ince taneli olursa aplit olarak adlandyrylyr. Yapyta?y olarak granitlerde orta ve özellikle ince mineral taneli olmasyna ilaveten düzgün kyrylabilme özelli?i aranmaktadyr. Yörelere göre farkly özelikler veren granitlerin özellikle gri renkli, ince mineral taneli olanlary parke ta?y imalatynda kullanylmaktadyr. Yri mineral taneli ve farkly renkli granitler daha çok mermer gibi parlatylarak plakalar ?eklinde kullanylmaktadyr.
ANDEZYT : Volkanik kökenli olan andezit kayaçlary renk, doku ve sertlik açysyndan uygun olan bazy türlerinden parke ta?y, dö?eme ta?y, kaplama ta?y ve yapylarda de?i?ik amaçly olarak mimari tasarymlarda ve tarihi yapylarda kullanylmaktadyr. Su emmeyen, suda da?ylmayan özelli?i, syky dokulu ve koyu kyrmyzy renkli olmasynyn yany syra kyryldy?ynda ve disk kesicilerle kesildi?inde düzgün yüzey veren andezitler, aranan özellikleridir. Andezitler bozu?abilir.Bozu?maya u?ramy? andezitler renk, sertlik ve dayanym yönleri ile sorun yaratabilirler. Yç Anadolu Bölgesi (Ankara, Çankyry, Afyon) andezit üretimi yönünden son yyllarda büyük arty? göstermi?tir.
KUMTA?I : Kumta?y silisli veya kum taneciklerinin çökelmesi ve bunlaryn çimentolanmasy ile olu?mu? sert bir kayaçtyr. Özellikle ince taneli ve gri renkli olan ve silisçe zengin tabakaly kumta?lary parke ta?y olarak tercih edilmektedir. Türkiye’deki üretimi küçük ölçekte olup iç piyasaya yöneliktir.
KYREÇTA?I: Krem veya beyaza yakyn renklerdeki kireçta?laryndan hem do?al parke ta?y hemde di?er amaçly yapy ta?lary üretilmektedir. Parke ta?y olarak yurtdy?yna küçük miktarlarda ihraç edilmektedir.
TÜFLER : Volkanik küllerin konsolide bir hale gelmesiyle olu?maktadyr. Özellikle volkaniklere ba?ly riyolit – dasit türü tüfit kayaçlar ilgi görmektedir. Bünyelerinde serbest olarak kuvars mineralleri bulunabilir. Tüfler sedimanter kayaçlar gibi tabakalanma gösterebilmektedir. Do?al olarak de?i?ik renkteki özellikle beyaz, pembe, sary-kyrmyzy desenli ve ye?il renklerin hakim oldu?u tüfler üretilmektedir.
KAYA?AN TA?I (Kayrakta?y, Slate, Arduvaz) : Metamorfik bir kayaç olan kaya?an ta?y, çamur ta?lary, silt ta?lary, ?eyller ve volkanik küllerin farkly kompozisyonlaryny içerir. Metamorfizma nedeniyle olu?an klivaj yapylary, bu ta?laryn do?al olarak plaka halinde ayrylmasyna sebep olur. Çok farkly mineral ve kompozisyonlary nedeniyle, de?i?ik renkler ve desenler verebilmektedir. Yhraç potansiyeli yüksek olan kaya?an ta?y çaty kaplamalarynda, dö?emelerde ve dy? kaplamalar ile birlikte peyzaj mimari amaçly olarak kullanylmaktadyr.
DYABAZ : Sert bir kayaç olan diabaz hem mermer hem de yapyta?y olarak i?lem görmektedir. Ülkemizin de?i?ik yörelerin de diabaz olu?umlary (Tokat, Adana, Antalya) bilinmesine ra?men sadece synyrly oranda Gemlik’ te üretim bulunmaktadyr.
Yukaryda yaygyn olarak bilinen yapyta?laryna ilaveten siyenit, diorit, gabro, gneiss, grovak, ?ist ve de?i?ik özelliklerde kumta?lary da olabilir. Bunlaryn dy?ynda da yeni yapyta?larynyn ortaya çykmasy her zaman mümkündür.
Granit, diyorit, siyenit vb. gibi mermer olarak da kullanylabilecek niteliklerdeki magmatik orijinli kayaçlar eski kristalin masiflerle ilgili olarak bulunur. Bazy kytalarda örne?in; Kuzey Avrupa'da, Ysveç, Finlandiya ve Güney Afrika'da oldu?u gibi çok geni? alanlarda olu?umlarynyn bulundu?u jeolojik olarak bilinmektedir. Siyenit ady ise Mysyr'daki Siena ' dan gelmekte olup, Piramitler Eski Mysyrlylar tarafyndan siyenitlerden in?aa edilmi?lerdir.
Güneş sistemi için basitçe "bir yıldız, dokuz gezegen, gezegen uyduları, asteroid ve kuyruklu yıldızlar"dan oluşuyor şeklinde bir tarif getirsek de, bu, cisimlerin yörüngeleriyle alâkalıdır. Boyutlar konusunda ise, karşımıza daha enteresan bir tablo çıkar. Gezegenleri büyüklük bakımından iki gruba ayırabiliriz: Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün'ün oluşturduğu ilk gruptaki gezegenler; Dünya'nın da içinde bulunduğu diğer gruptaki gezegenlerden yüzlerce kat daha büyük soğuk gaz toplarıdır. Bunlarda, bildiğimiz mânâda sert bir yüzeyden, bol miktarda metalik elementten, dolayısıyla taş ve topraktan bahsedemeyiz. Bizim grupta ise, Dünya diğerlerine göre en büyük gezegendir. Ay'ın yarıçapı ve çevresi Dünya'nınkinden yalnızca dört defa küçüktür ve gruptaki bütün gezegenlerden (Merkür, Venüs, Mars ve Pluton) daha büyüktür. Eğer bir adımımız Dünya'nın yarıçapı kadar olsaydı, Ay'a altmış adımda ulaşabilirdik. Güneş'e varmak için gereken yirmi bin adımı düşününce, Ay'ın hemen yanıbaşımızda olduğunu söyleyebiliriz. Bir başka dikkat çekici husus, Ay'ın Dünya'dan bakıldığında görünen açısal büyüklüğünün Güneş'inkiyle aynı olduğudur. Bu durum, Güneş tutulması esnasında müşahade edilir, yanı Ay'ı Güneş ile Dünya'nın arasına koyduğumuzda, haliyle Güneş'in önünü tam olarak kapatır.
Ay'ın yüzeyi Dünya'da görmediğimiz kadar küçüklü büyüklü birçok kraterle kaplıdır. Ay'da atmosfer olmamasından kaynaklanan, Dünya'dakine göre muhtemelen daha fazla sayıda asteroid, meteorit ve kuyruklu yıldızın çarpmasıyla meydana gelmiş bu kraterler -Ay yüzeyindeki izleri silebilecek, iç menşe'li jeolojik aktivite (bazalt lâvları gibi), su ve rüzgâr erozyonu olmadığından- silinmemiş, korunmuştur. Ay bu hususiyetiyle, üzerindeki değişiklikleri milyarlarca yıl boyunca saklar. Bu kraterlerin dışında Ay'ın yüzeyi, okyanus benzeri geniş alanlarla kaplıdır ki, geçmişte bu alanların gerçekten suyla kaplı olduğu zannediliyordu. Gerçekten de Ay'ın yüzeyi bir şeyle kaplıydı ama, bu su değil, lâvdı. Ay'ın jeolojik yapısından ve getirilen örneklerin analizinden, uydumuzun geçmişinde önemli bir magmatik (bilhassa bazaltik) aktivitenin sözkonusu olduğu tahmin ediliyor.
Arkadaşlar! Geçenlerde Akdeniz ile Ege'nin kesiştiği yere gitmiştim, Knidos a. Bir soru kafama takıldı: acaba, deniz ve okyanusların sınırları neye göre belirlenmiş?! Yardımcı olursanız sevinirim ya da beraber araştıralım
Evrende milyarlarca yıldız bulunmakta ve dünya yaşamından önce bulunmakta idiler ve şuanda da bulunan yıldızların oluşumu nezamanlara dayanmakta ve evrensel gelişim oluşum daki etkinlikleri nelerdir? Evrende bulunan yıldızlar evrensel oluşumdaki etkileri veyahut olumsuzlukları oynadıgı rol nedir?
Bildiğiniz gibi akarsular denize paralel uzanan dağlarda dağları aşındırarak denize ulaşamazlar. Peki nasıl oluyor da Akdeniz ve Karadeniz bölgesinde paralel dağları aşındırmış ve denize ulaşmış akarsular var??
Bu yazymda Güne? Sistemi hakkynda yeni ve de?i?ik bilgiler verecek de?ilim. Sadece bir noktayy de?erlendirmek istiyorum. Bill Bryson’un Hemen Her ?eyin Kysa Tarihi adly çok güzel bir kitaby vardyr. O kitaptan aldy?ym bazy bilgiler,benim uzayy birazcyk kavramama çok yardymcy oldu. * Güne?in kendisi,gezegenler ve topluca Güne? Sistemini ö?renmek için ne yaparyz? Kitaplara,dergilere ve internetteki adreslere bakaryz. Buralarda gördü?ümüz,Güne? ve gezegenleri gösteren küre ?ekilleridir. Hepsi de yanyana duran küçüklü büyüklü 9 tane küre. Ama gerçek uzaydaki durum böyle midir? Bu kürelerin arasyndaki uzaklyk, elbette uzaydaki gerçek konumlary ile ayny oranda de?ildir. Gezegenlerin, uzaydaki birbirlerine olan gerçek uzaklyklaryny dev bir posterde bile gösteremeyiz Hatta birkaç tane dev posteri yanyana bile koysak gene de gerçek uzaklyk oranlaryny yansytamayyz. Hele gezegenlerin gerçek boyutlaryny da dü?ünürsek,i?in içinden hiç çykamayyz. * Gene de Güne? Sisteminin küçültülmü? bir ?emasyny çizmeye çaly?alym. Yerküre’nin çapyny bir bezelye tanesinin çapyna indirsek bile,Jupiter’in uzakly?y 300 metredir. Plüton ise 2,5 kilometre ötede kalyr.Çizece?imiz bu ?emada bir bakteri kadar küçülece?i için onu zaten göremeyiz. Ayny ölçekte,bize en yakyn olan yyldyz, 16.000 kilometre ötede kalyr. ?imdi gezegenlerin en büyü?ü olan Jupiter’i bir nokta kadar küçültelim. Boyut olarak orantylarsak Plüton bir molekül halini alacak ve bu durumda bile 10 metre uza?ymyzda kalacaktyr. * Gezegenler için birkaç özellik sayalym: Örne?in Jupiter ile Neptün arasyndaki uzaklyk,Jupiter’in bize olan uzakly?ynyn 5 mislidir. Neptün o kadar uzaktyr ki Jüpiter’in aldy?y güne? y?y?ynyn sadece yüzde üçünü alyr. Dünyadan gönderece?imiz bir y?yk demeti Plüton’a 7 saat sonra ula?yr. Oysa Güne?’ten çykan bir y?ynyn bize ula?masy sadece 8 dakikadyr. Plüton’dan Güne?’e bakan biri,onu bir toplu i?ne ba?y gibi görür. ?imdi dünyadan kalkan bir uzay gemisine binip yola çykty?ymyzy varsayalym. Plüton’u geçip yolumuza devam ediyoruz. Sakyn Güne? sisteminden çykty?ymyzy zannetmeyin. * Bir kitap veya derginin ?emasynda Plüton son synyr gibi gösterilir ama gerçek öyle de?ildir. Hatta orasy kyyyya yakyn bile de?ildir. Zira yolun ancak 50 binde birini a?my? bulunuyoruz. Önümüzde tam iki y?yk yyly sürecek bir bölge uzanmaktadyr. Dikkat edin:Yki y?yk yyly.Yki yyl de?il,iki y?yk yyly. Güne?in kendisi,9 tane gezegen,bütün uydular,kuyruklu yyldyzlar,bütün bunlary bir araya getirin. Hepsi Güne? sisteminin trilyonda biridir. * Plüton’un Güne? etrafyndaki bir kez dönü?ü 248 yyl sürer. Ysa’nyn do?umundan itibaren dünyamyz, Güne?’in etrafynda 2007 kez dönmü? durumda.Plüton ise 8 kez. Bu anlattyklarymyz sadece Güne? Sistemi ile ilgilidir. Güne? Sistemi ise bizim galaksimizde bir toplu i?ne ba?y gibi kalyr. Di?er galaksileri de dü?ünürsek uzayyn ne oldu?u hakkynda bir?eyler anlar gibi oluruz.
Dağlar yer kabuğunun tutucularıdırlar. Dağların üstteki kısmı kadar altındada kısmı vardır. Bunlar yer kabuğunun bilbirine bağlanmasını sağlarlar. Birbirini tutar adeta büyük kabuklar. Büyük kıta parçalarının birbirinden ayrılması dağların bitiş noktasında oluşlarındandır.
![Mutluluk veren bilgi [Kutadgu Bilig]](resim/4.jpg)
