DENEYİN ADI       :  MUM

 

DENEYİN AMACI : Mum yapımının öğrenilmesi

 

TEORİK BİLGİ     :

 

PARAFİNLER :

 

Parafin petrol türevi bir üründür , yağ içerir. Düşük erime noktası olan parafinler daha fazla yağ içerirler. Düşük erime noktalı parafinler daha çok kap , bardak içerisine dökülerek kullanılır. Yüksek erime noktası olan parafinler ise kalıp ( sütun - pillar ) mumlar için, daha yüksek erime noktası olan parafinler ise şamdan mumlar ve diğerlerinde kullanılmaktadır.

 

KOD	ÜRÜN	ERİME NOK.	KULLANIM YERİ	AÇIKLAMA
WAX-100	Light Parafin Snow	54-56	Cam bardak , porselen     kap , seramik pot , teneke içi	Uzun yanar daha fazla yağ içerir , yumuşak
WAX-101	Light Parafin Extra	54-56	Kap içi , kısmen sütun mumlar	Uzun yanar , orta yağ içerir
WAX-200	1.Sınıf parafin	56-58	Kalıp mumlar için	Hafif yağlı , kolay kullanım
WAX-201	1. Sınıf Parafin Extra	56-58	Kalıp mumlar için	Az yağlı , kolay kullanım , beyaz
WAX-300	Alman Parafini	60-62	Kalıp mumlar için	Az yağlı , kolay kullanım , beyaz
WAX-301	İngiliz Parafini	56-58	Kalıp mumlar için	Az yağlı , kolay kullanım , beyaz
STR-100	Sterik Asit	58-60	Her türlü mumda kullanılır	Sertlendirici , düzgün ve uzun yanma sağlar

 

Tablo-1 ⁽¹⁾

MUM YAPMA EKİPMANLARI

İki Katlı Tencere: İki katlı tencere kullanarak mumunuzun çok yüksek ısılara ulaşmasını engelleyebilirsiniz. Kullandıktan sonra, mum artığı kurumadan önce kuru bir havlu ile silerek iki katlı tencerenin üst kısmını temizleyiniz. ²

 

¹ http://www.mummalzemeleri.com.tr

² http://www.geocities.com.tr

 

 

Mutfak Folyosu : Bir parça folyo veya bir fırın tepsisi, çok yararlı bir mum yapma ekipmanı olabilir. Bu ekipmanı, hazırlanmış fitilleri koymak, kullanılmamış mumu kurtarmak ve evde yapılmış mum tabakaları oluşturmak için kullanabilirsiniz. Mumu koymak için yanları yüksek - yaklaşık 3/4 inç (yaklaşık 1.9cm) - bir veya daha fazla tepsiye ihtiyaç duyacaksınız.

Daldırma Kutusu : Mumları daldırırken sıcak mumu içinde tutmak için bir daldırma kutusu kullanılabilir. El sanatları malzemeleri satan bir mağazadan bir daldırma kutusu satın alabilirsiniz veya evde kullanabileceğiniz dar ve uzun bir kap bulabilirsiniz. Bu kabın, yapmak istediğiniz mumdan en azından 2 inç (yaklaşık 5 cm) daha uzun olmasına dikkate ediniz. Mumu sabit bir ısıda tutmak için kutuyu/kabı içinde su kaynayan bir tepsinin içine yerleştiriniz.

Termometre : Termometre, mum yapımında çok önemli bir alettir. Güzel mumlar yapmak için doğru ısıya erişmeniz ve bu ısıyı korumanız gerekmektedir. Bir şekerleme veya yemek pişirme termometresi kullanabilirsiniz. Isı aralıklarının 100° F ve 225° F olduğundan emin olunuz.

Terazi : Mumu ve diğer malzemeleri tartmak için bir teraziye ihtiyacınız olacak. Büyük mağazalarda satılan bir mutfak terazisi veya büro malzemeleri mağazasında satılan bir posta terazisi kullanabilirsiniz.

Kalıplar : El sanatları malzemeleri satan mağazaların çoğunda çok çeşitli mum kalıpları bulabilirsiniz. Yaratıcılığınızı kullanıp, kalıp veya kap görevi görecek başka malzemeler arayabilirsiniz. Örneğin teneke kutular, jöle kalıpları, kek kalıpları, deniz kabukları, vb.

Fitil İğneleri : Bunlar, 4 ila 10 inç (yaklaşık 10-25 cm) boyunda satılan dayanıklı çelik iğnelerdir. Bu iğneler, mum yapımının çeşitli aşamalarında kullanılmaktadır. Kalıba dökülmüş bir muma fitil takmak için kullanılmaktadır. Kalıplı mumlar yaparken fitili yerinde tutmak için gergi çubuğu olarak da kullanılabilir.

Diğer Araçlar :

Karıştırıcı - Boyayı veya kokuları katmak ve mumu karıştırmak için tahta bir kaşık veya küçük bir sopa.
Kesme aletleri - Balmumu tabakalarını ve kalıp halindeki mumları kesmek için keskin bir bıçak.
Dökme Kabı - Eritilmiş mumu kalıplara dökmek için bir kap.
Isı kaynağı - Mumu eritmek için bir ısı kaynağına ihtiyaç vardır. Bir ocak, tüp veya elektrik ocağı bu iş için uygundur.

Kap tutucular, parafinli kağıt, silikon sprey ve kalıp mühürlerinin de elinizin altında bulunması gerekebilir. ³

 

³ http://www.geocities.com.tr

 

 

Kalıplı Mumlar Yapma : Kalıplı mumlar her şekilde ve her boyda yapılabilir. Kap içi mumu da yapabilirsiniz; bu durumda mum kalıp içinde kalmaktadır ve kalıp mumun bir parçası haline gelmektedir. Kap olarak güzel bir teneke kutu, bir deniz kabuğu, içi oyulmuş bir ağaç dalı, bir yumurta kabuğu veya cam bir kase vb. kullanabilirsiniz.

İPUÇLARI:

Mum yapımı eğlenceli olsa da her zaman başarılı sonuçlar elde edemeyebilirsiniz. İşlemlerin daha kolay olması için aşağıdaki ipuçlarını aklınızda tutmanızda fayda olacaktır.
Unutmamanızı önereceğimiz bir nokta da şu; eğer elde ettiğiniz üründen memnun kalmazsanız ya da hakikaten bir facia yarattıysanız, eritip tekrar başlayabilirsiniz. Yine de çirkin bir mum da diğerleri kadar iyi ışık verip, uzun süreli yanabilecektir.

Balmumunun Eritilmesi:

Her zaman çiftli kaynatıcı kullanıp, balmumunu ateşin üstünde bir kutuda, sıcak suyun üstünde eritin. Balmumunu ve boya maddelerini karıştırmak için önce balmumunu eritin, sonra boyayı ilave edin. Balmumunun ısısını kontrol için termometre kullanın.

Fitilin Yapılması:

Balmumu kaynamadan fitili katmak gerekli. Yaklaşık beş dakika boyunca fitili balmumuna daldırın ve tutun. Dümdüz çekin, sertleşinceye kadar düz durmasını sağlayın.

Genel Uyarılar:

·         Asla balmumunu pis su borularına dökmeyin!

·         Kullanılmayan balmumunu temiz tutun ki kirli ve tozlu mumlarınız olmasın!

·         Eğer balmumu tütmeye başlarsa, altını kısın; fakat sakın dokunmayın!

·         Eğer balmumu alev alırsa, alevleri bir kapak yardımıyla yavaşlatın! ⁴

                                                              

Stearin her türlü mumda kullanılır. Stearin sertlendirici, düzgün ve uzun yanma sağlayıcı bir maddedir. Mum yapımında kullanılma oranı %10 civarındadır. Mum yapımının püf noktalarından biri de fitillerdir. Kaliteli ve uygun bir fitil seçmeniz mumunuzun hem düzgün yanmasını, hem de is yapmamasını sağlar. Kullanılacak fitilin kalınlığı mumun genişliğine göre belirlenmelidir. Eğer fitiliniz mum için çok ince ise, alevi yeterli ölçüde mumla besleyemeyecektir ve mumunuz sönecektir. Eğer fitil çok kalın ise alev, erimiş mumun içinde sönecektir. Mumunuzun yanmasından daha iyi bir netice alabilmeniz için her yakıştan önce fitilin ucunu kısaltmalısınız.⁵  

 

⁴ http://www.showtv.net

⁵ Fen Bilgisi Laboratuarı Deney Klavuzu, s. 100

 

 

KULLANILAN ARAÇ VE GEREÇLER:            

 

v  Katı parafin

v  Pamuklu paket ipi                                              

v  Kalıplar

v  Stearin

v  İspirto ocağı

v  Tencere

v  Dinamometre

v  Renkli pastel boyalar

v  Üç ayak                                                                                                              

 

                  

                                                                                                 Parafin

 

DENEYİN  YAPILIŞI:

 

Katı parafin parçalara ayrılır. Parafin bir poşete konulur ve dinamometre ile 500gr katı parafin ölçülür ve tencereye konulur. Daha sonra içine 1 çorba kaşığı sıvı parafin , 50 gr stearin eklenir. İçine istenilen renkte pastel boyalar atılır. İspirto ocağıyla iyice sıvı haline  gelene kadar ısıtılır.

 

Mum kalıplarının üst tarafı geniş, alt tarafı dar veya üstü ile altı aynı genişlikte  olmasına dikkat edilir. Mum kalıpları biraz sıvı yağ ile yağlanabilir.

 

Fitil olarak kullanılacak olan pamuklu paket ipi sertleşmesi için erimiş parafine batırılır ve soğuyup sertleşinceye kadar beklenir. Sertleşen paket ipi, kalıbın dibine hafifçe değecek şekilde ve tam merkezde olmak üzere, yatay durumda yerleştirilen bir desteğe (örneğin kaleme) bağlanır.

 

 

DENEYİN SONUCU :

 

Katı parafin iyice eridikten sonra yaptığımız mumu kalıplara doldurduk. Bazı kalıpların dibine su ve boncuk yerleştirildi. Mumu doldurunca boncukların görünmesi için su konuldu; ama su biraz karıştı. Mum, yaklaşık 30-45 dk. sonra dondu. Mor, turuncu, koyu mavi ve açık mavi mumlar yaptık.

 

DENEYİN YORUMU :

 

Mum kalıplarının alt tarafı geniş, üst tarafı dar olmamasına dikkat etmemizdeki sebep, donduktan sonra kolay çıkabilmesi içindi. Kalıpları yağlamamız da yine mumun kolaylıkla çıkabilmesi içindi.  Mumların güzel kokması için, kalıplara parfüm sıkabilirdik.

 

Parafini karıştırırken, parafin masaların üzerine döküldü, hemen sildik. Çünkü daha sonra (katılaşınca) çıkması çok daha zor olurdu. Parafini yüksek ateşe koymadık. Ancak çabuk erisin diye üç ispirto ocağıyla birden ısıttık. Bu belki tehlikeli olabilirdi.

 

 

 

 

 

KAYNAKÇA :

 

Ø  http://www.mummalzemeleri.com.tr

Ø  http://www.geocities.com.tr

Ø  http://www.showtv.net

Ø  Fen Bilgisi Laboratuarı Deney Klavuzu, Dr. Sinan Erten, Araş. Gör. Pınar Özdemir, Dr. Cemil Aydoğdu, Araş. Gör. Serkan Yılmaz; Ankara-2004